Interpelacja nr 21715 do ministra finansów w sprawie stanowiska na temat opodatkowania otrzymanych odszkodowań podatkiem dochodowy od osób fizycznych.

Na podstawie przepisów ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz. U. z 2012 r. poz. 361, z późn. zm.) – zwanej dalej ustawąwolne od opodatkowania są odszkodowania wymienione w art. 21 ust. 1 pkt 3–3d, pkt 29, pkt 29alit. a, pkt 106 i pkt 120 ustawy. Przykładowo należą do nich:

1) pkt 3 – otrzymane odszkodowania lub zadośćuczynienia, jeżeli ich wysokość lub zasady ustalania wynikają wprost z przepisów odrębnych ustaw lub przepisów wykonawczych wydanych na podstawie tych ustaw, z wyjątkiem:

a) określonych w prawie pracy odpraw i odszkodowań z tytułu skrócenia okresu wypowiedzenia umowy o pracę;

b) odpraw pieniężnych wypłacanych na podstawie przepisów o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn

niedotyczących pracowników;

c) odpraw i odszkodowań z tytułu skrócenia okresu wypowiedzenia funkcjonariuszom pozostającym w stosunku służbowym;

d) odszkodowań przyznanych na podstawie przepisów o zakazie konkurencji;

e) odszkodowań za szkody dotyczące składników majątku związanych z prowadzoną działalnością gospodarczą;

f) odszkodowań za szkody dotyczące składników majątku związanych z prowadzeniem działów specjalnych produkcji rolnej, z których dochody są opodatkowane wg skali, o której mowa w art. 27 ust. 1, lub na zasadach, o których mowa w art. 30c;

g) odszkodowań wynikających z zawartych umów lub ugód innych niż ugody sądowe;

2) pkt 3b – inne odszkodowania lub zadośćuczynienia otrzymane na podstawie wyroku lub ugody sądowej do wysokości określonej w tym wyroku lub tej

ugodzie, z wyjątkiem odszkodowań lub zadośćuczynień:

a) otrzymanych w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą;

b) dotyczących korzyści, które podatnik mógłby osiągnąć, gdyby mu szkody nie wyrządzono;

3) pkt 3d – odszkodowania w postaci renty otrzymane na podstawie przepisów prawa cywilnego w razie uszkodzenia ciała lub wywołania rozstroju zdrowia przez poszkodowanego, który utracił całkowicie lub częściowo zdolność do pracy zarobkowej albo jeżeli zwiększyły się jego potrzeby lub zmniejszyły widoki powodzenia na przyszłość. Jak z powyższego wynika ustawodawca zwolnił z opodatkowania nie wszystkie, a jedynie enumeratywnie wskazane odszkodowania.

W interpelacji jest mowa o odszkodowaniach przyznanych pracownikowi przez zakład z tytułu wypadku przy pracy. W związku z tym uprzejmie wyjaśniam, iż kwestię należnych pracownikowi odszkodowań z tytułu wypadku przy pracy określa ustawa z dnia 30 października 2002 r. o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych (Dz. U. z 2009 r. Nr 167, poz. 1322, z późn. zm.), zwanej dalej ustawą o u.s.t.w.p.p.

W myśl postanowień art. 3 ust. 1 ustawy o u.s.t.w.p.p. za wypadek przy pracy uważa się nagłe zdarzenie wywołane przyczyną zewnętrzną powodujące uraz lub śmierć, które nastąpiło w związku z pracą:

1) podczas lub w związku z wykonywaniem przez pracownika zwykłych czynności lub poleceń przełożonych;

2) podczas lub w związku z wykonywaniem przez pracownika czynności na rzecz pracodawcy, nawet bez polecenia;

3) w czasie pozostawania pracownika w dyspozycji pracodawcy w drodze między siedzibą pracodawcy a miejscem wykonywania obowiązku wynikającego ze stosunku pracy. Jak wynika z postanowieńart. 3 ust. 2 ustawy o u.s.t.w.p.p., na równi z wypadkiem przy pracy w zakresie uprawnienia do świadczeń określonych w tej ustawie traktuje się wypadek, któremu pracownik uległ:

1) w czasie podróży służbowej w okolicznościach innych niż określone w ust. 1, chyba że wypadek spowodowany został postępowaniem pracownika, które nie pozostaje w związku z wykonywaniem powierzonych mu zadań;

2) podczas szkolenia w zakresie powszechnej samoobrony;

3) przy wykonywaniu zadań zleconych przez działające u pracodawcy organizacje związkowe. Zgodnie z postanowieniami art. 12 ustawy o u.s.t.w.p.p. Jednorazowe odszkodowanie przysługuje w wysokości 20% przeciętnego wynagrodzenia za każdy procent stałego lub długotrwałego uszczerbku na zdrowiu (ust. 1). Jeżeli wskutek pogorszenia się stanu zdrowia stały lub długotrwały uszczerbek na zdrowiu będący następstwem wypadku przy pracy lub choroby zawodowej, który był podstawą przyznania jednorazowego odszkodowania, ulegnie zwiększeniu co najmniej o 10 punktów procentowych, jednorazowe odszkodowanie zwiększa się o 20% przeciętnego wynagrodzenia za każdy procent uszczerbku na zdrowiu przewyższający procent, wg którego ustalone było to odszkodowanie (ust. 2).

Jednorazowe odszkodowanie ulega zwiększeniu o kwotę stanowiącą 3,5-krotność przeciętnego wynagrodzenia, jeżeli w stosunku do ubezpieczonego została orzeczona całkowita niezdolność do pracy oraz niezdolność do samodzielnej egzystencji wskutek wypadku przy pracy lub choroby zawodowej (ust. 3). Określone powyżej zwiększenie stosuje się również, jeżeli wskutek pogorszenia się stanu zdrowia w następstwie wypadku przy pracy lub choroby zawodowej w stosunku do rencisty została orzeczona całkowita niezdolność do pracy oraz niezdolność do samodzielnej egzystencji (ust. 4).

Z kolei z postanowień art. 14 ust. 9 ustawy o u.s.t.w.p.p. wynika, iż wysokość kwot jednorazowych odszkodowań, o których mowa między innymi w art. 12, ogłasza w Dzienniku Urzędowym Rzeczypospolitej Polskiej Monitor Polski minister właściwy do spraw zabezpieczenia społecznego.

Na podstawie obwieszczenia ministra pracy i polityki społecznej z dnia 8 marca 2013 r. w sprawie wysokości kwot jednorazowych odszkodowań z tytułu wypadku przy pracy lub choroby zawodowej (M.P. poz. 164) kwoty jednorazowych odszkodowań z tytułu wypadku przy pracy w okresie od dnia 1 kwietnia 2013 r. do dnia31 marca 2014 r. wynoszą:

1) 704 zł za każdy procent stałego lub długotrwałego uszczerbku na zdrowiu (art. 12 ust. 1 ustawy o u.s.t.w.p.p.);

2) 704 zł za każdy procent stałego lub długotrwałego uszczerbku na zdrowiu z tytułu zwiększenia tego uszczerbku co najmniej o 10 punktów procentowych (art. 12 ust. 2 ustawy o u.s.t.w.p.p.);

3) 12 326 zł z tytułu orzeczenia całkowitej niezdolności do pracy oraz niezdolności do samodzielnej egzystencji ubezpieczonego (art. 12 ust. 3 ustawy o u.s.t.w.p.p.);

4) 12 326 zł z tytułu orzeczenia całkowitej niezdolności do pracy oraz niezdolności do samodzielnej egzystencji wskutek pogorszenia się stanu zdrowia rencisty (art.12 ust. 4 ustawy o u.s.t.w.p.p.). Mając na uwadze powyższe regulacje prawne, uprzejmie wyjaśniam, iż jednorazowe odszkodowania przyznane pracownikowi z tytułu wypadku przy pracy korzystają ze zwolnienia od podatku dochodowego od osób fizycznych na podstawie art. 21 ust. 1 pkt 3 ustawy.

Przechodząc natomiast na grunt postanowień ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r.Kodeks cywilny (Dz. U. Nr 16, poz. 93, z późn. zm.), zwanej dalej K.c., uprzejmie wyjaśniam, iż na podstawie art. 444 § 1 K.c. w razie uszkodzenia ciała lub wywołania rozstroju zdrowia naprawienie szkody obejmuje wszelkie wynikłe z tego powodu koszty. Na żądanie poszkodowanego zobowiązany do naprawienia szkody powinien wyłożyć z góry sumę potrzebną na koszty leczenia, a jeżeli poszkodowany stał się inwalidą, także sumę potrzebną na koszty przygotowania do innego zawodu. Jeżeli poszkodowany utracił całkowicie lub częściowo zdolność do pracy zarobkowej albo jeżeli zwiększyły się jego potrzeby lub zmniejszyły widoki powodzenia na przyszłość, może on żądać od zobowiązanego do naprawienia szkody odpowiedniej renty (art. 444 § 2 K.c.).

Kwoty przyznane poszkodowanemu na podstawie art. 444 § 1 K.c. na mocy wyroku sądu lub ugody sądowej korzystają ze zwolnienia na podstawie art. 21 ust. 1 pkt 3b ustawy. Z kolei renta wyrównawcza, o której mowa w art. 444 § 2 K.c., podlega zwolnieniu od opodatkowania na podstawie art. 21 ust. 1 pkt 3d ustawy.

Odpowiadając na ostatnie pytanie, uprzejmie wyjaśniam, iż do Ministerstwa Finansów nie wpływają wystąpienia od podatników, z których wynikałoby, iż istnieją wątpliwości co do zakresu omówionych regulacji. Również organy podatkowe dokonujące interpretacji przepisów prawa podatkowego na indywidualne wnioski nie wskazują takich wątpliwości w odniesieniu do odszkodowań przyznanych z tytułu wypadków przy pracy. W konsekwencji wydane ogólnej interpretacji prawa podatkowego w omawianej kwestii nie znajduje uzasadnienia.

źródło: Sejm Rzeczpospolitej Polskiej